Hoje, coma todos os dias, dei-lhe umha vista de olhos a alguns jornais digitais. No último, que é A nosa Terra, topei-me com umha notícia que me chamou muito a atençom. Nela falavam da S.D. Compostela, essa S.D. que fazia ir à maioria dos compostelanos ao estádio de San Lázaro a desfrutar, ou nom, de tardes de futebol.Antonio Cendán. Hai vinte anos, o Compostela comezaba a triunfar. Hai dez, comezou o seu ocaso. Esta é a pequena historia dun dos equipos de fútbol que deu a capital galega.
En 1988 chegaba a presidencia do cadro albiceleste un electricista, Xosé María Caneda, que rexentaba e traballaba na súa propia empresa. Ninguén podía aventurar que aquel home, de aspecto rudo e até se pode dicir que rural, chegaría en pouco tempo a sentar na mesma mesa que persoeiros de tanto glamur deportivo coma Ramón Mendoza ou Josep Lluis Núñez.
Aos dous anos de facerse Caneda coa presidencia da SD Compostela, o equipo retorna a Segunda División B da man dun adestrador que sería crucial na súa historia, o mítico defensa lateral do Pontevedra dos anos setenta, Fernando Castro Santos. Con este ascenso á terceira categoría do fútbol estatal consolidábase coma o primeiro equipo de Santiago, pero nada máis, rachando así co ancestral enfrontamento localista que mantiña co seu eterno rival, o Vista Alegre.
Non embargante, nin os máis optimistas agardaban que o combinado compostelanista comezase unha xeira ininterrompida de éxitos que se prolongaría durante case unha década. Ao final da campaña 1990-91 o equipo dirixido por Fernando Santos xogaba a fase de ascenso a Segunda División A, cun éxito rotundo xa que conseguiría subir a categoría de prata despois de derrotar no vello estadio de Santa Isabel por tres goles a un ao Badaxoz. Era a primeira vez na historia que a capital galega tiña un equipo na segunda categoría do fútbol estatal, sendo a única cidade galega das sete grandes que nunca o tivera.
Unido a este ascenso, vai tamén o da inauguración do novo estadio, o de San Lázaro, unhas modernas instalacións deportivas con capacidade para 12.000 espectadores que en nada lembraban ao ancestral campo de Santa Isabel, que a partir daquel momento se deixaba de forma exclusiva para o Vista Alegre, o eterno rival que uns anos máis tarde se convertería no seu filial, pasando a denominarse Compostela B.
En Segunda División
A súa primeira temporada na categoría de prata non pasa desapercibida para ninguén. O “Compos” e a gran revelación da campaña 1991-92. Vence ao Celta en San Lázaro e empátalle en Balaídos. Destaca pola súa extraordinaria fortaleza coma visitante, aínda que o que gañaba fora do seu campo, perdíao na casa. Malia todo, a “esede” consegue unha clasificación envexábel para moitos, acadando a sexta posición ao remate da liga. Máis discreta é, se cabe, a súa segunda campaña. Neste ano ten coma rival ao Lugo, debutante tamén na categoría, sendo o segundo equipo da capital das Murallas que militaba nela. Os albicelestes xa non son o equipo rompedor do anterior ano, aínda así non ten problemas para manterse, aínda que cae seis postos en relación á campaña do debut.
O ascenso e a primeira división. Coincidindo co remate do ano Xacobeo, en 1993-94, acontece o mellor fito na curta historia do equipo da capital galega. Esa temporada, despois dunha dura pugna polo ascenso co Español, de José Antonio Camacho, e o Betis, estando case sempre en postos de ascenso até as últimas xornadas, o combinado de Fernando Santos consegue a terceira praza o que lle dá dereito a competir polo ascenso á primeira división. Enfrontase a dobre partido co Raio Vallecano, nos que se rexistran senllos empates. Isto provoca que haxa que xogar un terceiro partido de desempate que se disputa no Carlos Tartiere, en Oviedo. Alí, o primeiro de xuño de 1994, un magnífico “Compos” fulmina os madrileños cun contundente 3-1. Comeza a etapa do mellor Compostela da historia.
O período 1994-98 Santiago vive unha época dourada cun equipo que se fundara había algo máis de 30 anos. Aínda que o seu debut non é de todo afortunado, xa que perde coa Real Sociedade, San Lázaro axiña se converterá nun fortín. A campaña pódese cualificar de brillante, xa que elude calquera complicación cos postos de descenso ou promoción.
O exótico combinado compostelán non é ningunha comparsa que estea de paso na división de honra do fútbol español. Este feito virá avaliado ao ano seguinte, 1995-96, no que fai historia ao proclamarse subcampión de inverno, sumando 42 puntos. A segunda fase non é tan espléndida aínda que obterá unha honrosa décima posición ao final da liga, malia que se esfumara o soño do Eurocompos. Atrás quedaba o empate no Bernabeu, ou a vitoria en San Lázaro sobre o Barça no último cuarto de hora do encontro. Neste equipo destacaban futbolistas coma o porteiro Rafa, pretendido polo Valencia do que chegara desbotado polo propio club, Aguirretxu, Nacho, Fabiano, Penev, Passi, Christiansen, Mauro, Bellido, ou a eterna xuventude do Tato Abadía.
A partir de 1998 comeza o ocaso dos santiagueses. Un dobre empate a un gol en San Lázaro na promoción co Vilarreal envíao de novo a segunda división, debido a unha nefasta arbitraxe e o infortunio de desperdiciar un penalti no Madrigal. Tan axiña coma se iniciara a época vitoriosa chegaba o fracaso que parecía non ter chan.
A SD baixa en 2001 a Segunda B tres anos despois de facelo a categoría de prata, á que retornará a campaña seguinte, na que a pesar de clasificarse en oitava posición, o conxunto que fixera as delicias de moitos galegos e descendido nos despachos por adebedarlles aos seus xogadores 1,8 millóns de euros. Así mesmo, tampouco pode acometer a ampliación de capital que lle esixía a Liga de Fútbol Profesional e o Compostela cae en picado. Caneda abandona o barco.
En 2004 continúan os graves problemas para os santiagueses, un novo descenso a terceira, unido as débedas lévano a unha nova perda de categoría por vía administrativa. Un equipo que facía pouco máis dun lustro era capaz de arrebatar puntos no Bernabeu, Mestalla ou o Camp Nou víase relegado a autonómica preferente, na que non xogaba desde había máis de tres décadas, na que se tería que enfrontar ao Baio, o Malpica, ou o Iberia de Barreiros.
Tras catro anos no inferno máis absoluto, o Compos retorna a terceira división en 2008, tempo suficiente para volver a ser o segundo equipo da capital galega. Nesta época xurden outros dous equipos na cidade do Apóstolo, un deles o Cidade de Santiago, que consumou dous ascensos consecutivos dende a Preferente até a Segunda B, devolvéndolle a dignidade perdida ao fútbol compostelán.
Xosé María Caneda, o electricista da Liga de Fútbol ProfesionalCon aspecto de paisano que podería tratar no gando en calquera feira galega, Xosé María Caneda fíxose coa presidencia da SD Compostela en 1988. Comezaba daquela unha carreira imparábel que o convertería nun dos persoeiros máis controvertidos e, a súa vez, populacheiros da Galicia de mediados dos noventa. A el débeselle unha parte importante da historia do fútbol galego por conseguir que a capital, unha cidade universal e milenaria pero ao igual que París allea o mundo do fútbol, tivese un equipo na elite deste deporte.
Se algo caracterizou a Caneda foi non ter pelos na lingua, de soltar o que sentía, aínda que se gañou moitos inimigos. O electricista compostelán, oficio do que se sentía orgulloso, sentou ao lado de persoeiros inimaxinábeis para un home do seu estrato social. Entre estes encontrábase o ínclito Jesús Gil, presidente do Atlético de Madrid e alcalde da xa tristemente archifamosa cidade de Marbella, que protagonizou un dos máis tristes episodios dunha reunión da Liga de Fútbol Profesional ao agredir a Caneda e ao seu home de confianza, Manuel Fidalgo. As imaxes deron a volta ao mundo.
O desaparecido e xa desprestixiado Gil y Gil empeorou aínda máis a súa imaxe. Mentres, dende distintos medios tentaron desacreditar ao presidente da SD Compostela, que pecou de inocente ao facer unhas declaracións que, coa volta de pouco tempo, resultarían premonitorias do que ocorría na Costa do Sol. Despois de varios anos na nube do éxito, o electricista retornou ao mundo dos mortais presidindo de novo, en terceira división, o cadro que levara á División de honra.
Num recente estudo de pesquisa sobre a problemática do ensino do nosso idioma, dirigido por Benito Silva do ICE da universidade compostelana, a conclusom mais importante que se tirou foi a baixa preparaçom didáctica dos ensinantes de língua galega de todos os níveis, o que, junto com outros problemas que padece desde há tempo a língua galega (descida alarmante de utentes, normativa artificial e artificiosa, infravaloraçom e complexos de galegos e galegas, excessiva politilizaçom do tema...), está a repercutir negativamente no desenvolvimento de uma língua internacional como a nossa, em território espanhol.
Por isto vem muito bem a iniciativa da AGAL (Associaçom Galega da Língua), organizando as “Jornadas de Didáctica da Língua Galega”, das que este ano tivo lugar a segunda ediçom no Liceu de Ourense. Por meio de colóquios, tertúlias, forum-cinema e mesas redondas, durante uma semana, tiraram-se importantes conclusões para a melhora do ensino da língua na nossa comunidade, oficial em oito países lusófonos dos cinco continentes.
Mas, a primeira conclusom básica é que necessitamos docentes com valores de bondade e alegria, que amem esta língua, que respeitem os seus alunos, que convençam sem impor e que tenham habilidades humanas, sociais e didácticas para desenvolver as suas aulas de maneira acertada. Para lograr que crianças, adolescentes e jovens apreciem a sua língua e a utilizem sem complexos em todos os contextos. Sem despreciar outras línguas, porque todas som importantes e apreciáveis.
Entre as propostas didácticas que nós fazemos para ensinar bem a nossa língua, estám as seguintes:
1. O melhor livro é a vida e o contorno, por isto devemos utilizar a natureza e o meio social e natural, as pessoas, os animais, as plantas, as árvores, as flores, os rios, o mar, a história local, a etnografia, os montes, os monumentos. Freinet na sua escola tinha isto muito claro. E também o nosso Otero Pedraio.
2. Temos que basear-nos sempre na afectividade e nos sentimentos: Partir sempre dos interesses e preferências dos estudantes, dos seus gostos. Ter em conta a auto-estima, as atitudes e a valorizaçom da própria língua. Só se pode ensinar o que se ama, como muito bem sinalava Tagore.
3. Fomentar sempre a criatividade e as capacidades expressivas dos estudantes Ter em conta em todo o momento a participaçom dos estudantes e o seu trabalho individual e colectivo, levando a cabo, por exemplo, trabalhos de pesquisa em equipa sobre temas da nossa cultura e de todo o que a Nossa Terra oferece nos diferentes âmbitos.
4. Utilizar sempre técnicas lúdicas, vivas e dinâmicas: Dar importância às actividades artísticas variadas, aos jogos, à música e cantares, aos trabalhos manuais, ao teatro e aos monicreques...
5. Preferência Curricular para a Cultura Popular: Escapar do gramaticalismo, tam aborrecível e tam anti-motivador. Utilizar a literatura popular tam rica que temos. As adivinhas, ditos, refrães, poemas, lengalengas, recolheitas, os jogos populares e tradicionais (e ademais praticá-los), o ciclo anual das festas populares, a música popular, aprendendo a cantar as nossas formosas cantigas tradicionais, as artes e o artesanato, etc.
6. As actividades a desenvolver preferentemente, devem ser: o jornal escolar, as revistas e revistas orais, o teatro em todas as variedades (lido, monicreques, dramatizações...), os encontros lúdicos, o forum-cinema, as audições musicais de cantigas e poesias, os concursos e certames, as trocas escolares, as exposições e mostras, a elaboraçom de livros de bordo no computador, a banda desenhada, os obradoiros variados, a animaçom à leitura lúdica e criativa, os conta-contos, a filatelia, a correspondência inter-escolar, as monografias com rodízios de imagens, os recursos humanos da localidade (escritores, artistas, científicos, historiadores, etc).
7. Os Recursos Didácticos preferentes a utilizar seriam: De tipo impresso, os jornais galegos e os seus suplementos, os livros variados, as revistas e os folhetos e unidades didácticas. De tipo audiovisual, os CDs, DVDs, a rádio e os seus programas, os filmes galego-lusófonos. De tipo manipulativo, os jogos e os brinquedos, e a Internete, sabendo escolher o que mereça a pena. Os recursos humanos da localidade, muito importantes como sinalamos antes, e que podem acercar-se aos centros de ensino para dar charlas aos alunos e transmitir-lhes os seus saberes. Os recursos elaborados, como enredos e jogos tradicionais, filmagem de documentários e tiragem de fotografias. Por último, aqueles fornecidos, levados da casa dos alunos e docentes, do meio e do contorno, bibliotecas, museus, centros culturais...
Claro que para isto necessitaríamos mudar muitas cousas nas nossas escolas e centros de secundária, fazer um ensino muito mais flexível e criativo, dar importância ao que a tem e valorizar os docentes. A inovaçom que hoje nom temos na Galiza nem por sombras é uma tarefa muito urgente na Nossa Terra. Infelizmente pode ainda demorar. Porque há que mudar já os administradores da educaçom e a mente de muitos directivos e docentes. A tarefa é de gigantes e de pessoas com paciência e dignidade.
-------------------------------------------------------------------------------------------------
(*) José Paz é professor numerário da Faculdade de Educaçom de Ourense.
Para ler a nova no seu lugar de origem, preme aqui
O galego e o lunfardo
Expectativas para o futuro
Antónia vem agora de passar uns dias em Noia onde a sua família. De aqui também levou terra galega, da horta da sua nai (da Barquinha) e da do seu pai (de Albariça), umha terra que hoje preside a sua casa bonaerense e que lhe recorda aos parentes, a Noia e a Galiza, um país do que lhe custa muito ir-se. Aqui regressa cada três anos e hoje asegura que é mais optimista com o futuro da nossa lingua: "a partir do ano 1976 eu percebo muita mais gente falando galego, hoje fala-o toda a gente nova". Em quanto ao futuro do reintegracionismo, Antónia também asegura estar esperançada: "eu sinto que hai muito interesse, na Argentina falamo-lo, isso si, como sabemos (...) penso que acá se está luitando mui a sério, lá os que luitamos somos nós".
Para ler a nova em versom original premede aqui. Ademais, contem um vídeo coa protagonista desta história. Também a podedes ver no PGL.
A Liberdade, a Confiança, a Lealdade, a Fidelidade, a Sabiduria... Todas estas palavras tenhem nome de mulher, deve ser por isso que hai homes que nom as sabemos usar e quando o fazemos, fazemo-lo mal e temos de pedir Perdom (esta com nome de home, por que será?).
Sopra o vento na cidade mentres vampiros atormentados pousam o seu preto sangue ao pé duns leitos ocupados durante muitas noites por estranhos vermes vindos coa terra sagrada do cemitério. O chorar dum pícaro mestura-se com o ruído das folhas que caem do Outono acabado de começar. Ninguém se decata, tod@s seguem ao seu...
